اسد الله معطوفى

821

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان اسبومحله روستاى اسبومحله در 13 كيلومترى غرب شهر گرگان قرار گرفته است . در حاشيه اين روستا زيارتگاهى قرار دارد كه در گذشته « شاهزاده علىاكبر » و در دهه‌هاى اخير « امامزاده على اكبر » ناميده مىشده است . اين مقبره محل دفن يكى از سادات بزرگ و متنفذ اين ناحيه بوده كه با استناد به نوشته‌هاى سنگ مزار موجود در درون بقعه ( تصوير آن‌را در صفحات بعد آورده‌ايم ) ، نامبرده احتمالا از خان‌ها و زمين‌داران بزرگ عصر تيمورى اين منطقه هم محسوب مىشده و به همين دليل هم شاهزاده خوانده مىشد . ولى بعدها براى دادن نقش كاريزماتيك به او و مرقدش ، آن‌را امامزاده ناميدند . بايد توجه داشت كه سلاطين تيمورى و حكام بومى دست‌نشانده آن‌ها براى تثبيت حكومت خود در گوشه‌به‌گوشه قلمروشان ، به حمايت از طبقات و لايه‌هاى مختلف اجتماعى از جمله سادات پرنفوذ هر منطقه مىپرداختند تا بدين‌گونه « شركاى سياسى » موجود در دامنه‌هاى قدرت ، « هرم قدرت » را استحكام دهند . واگذارى تيول يا اراضى بزرگ فئودالى به اين لايه‌هاى اجتماعى بويژه سادات كه چند دهه بعد در زمان حكومت سلاطين اوليه صفوى قدرتشان به اوج خود رسيد ، در همين راستا و با تكيه بر همين سياست اعمال مىگرديد . خاندان‌هاى بزرگ سادات استراباد هم كه بخشى از آن‌ها احتمالا از بازماندگان سادات حسنى و حسينى عصر علويان اين خطه محسوب مىشدند ، در طى قرون بين حكومت علويان ( قرن 3 ه ) تا تيموريان ( قرن 9 - 8 ه ) صاحب شأن و مرتبه اقتصادى و اجتماعى گشته و از تيول‌داران و سيورغال‌داران بزرگ به حساب مىآمدند . اسناد چنين اراضى بزرگ متعلق به قرن 8 و 9 ه هنوز در منطقه و در بين خاندان سادات به چشم مىخورند . آن‌ها در دو بلوك سدن رستاق ( قراء واقع در غرب شهر استراباد ) و استراباد رستاق ( در شرق استراباد ) متوطن و مقيم بودند و اراضى بسيارى را به همراه « رعيت » در اختيار داشتند . بعلاوه طى حكم‌هاى متعدد كه به خواسته حكام بومى از سوى سلاطين صادر مىشد ، از بسيارى از « عوارضجات و اخاذىها » معاف مىشدند . 118 بخشى از خاندان‌هاى سادات فعلى در منطقه گرگان و روستاهاى شرق و غرب اين شهر همچون : نبوىها ، مفيدىها ، ميرفندرسكىها ، حسينىها ، حسنىها ، طاهرىها ، شيرنگىها ، هاشمىها ، افضلىها ، درازگيسوها ، موسوىها ، عقيلىها و . . . بازماندگان همين سادات بزرگ آن دوران محسوب مىشوند كه بتدريج موقعيت